Srpska pravoslavna crkva danas, 17. oktobra, obeležava Svetog pravednog kneza Stefana Štiljanovića i Prepodobnu Jelenu, odnosno Jelisavetu Štiljanović, njegovu suprugu. Njihova priča povezuje istoriju srpskog naroda, duhovnost i jednu od poznatih fruškogorskih svetinja – manastir Šišatovac.
Sveti Stefan Štiljanović živeo je u 16. veku, u vremenu velikih političkih i istorijskih previranja. Prema crkvenom predanju, bio je srpski despot i upravljao je narodom u teškim okolnostima, najpre u Paštrovićima, a potom u Sremu. U crkvenom pamćenju ostao je upamćen kao pravedan vladar, dobrotvor i rodoljub.
Mošti svetitelja vekovima su bile povezane sa manastirom Šišatovac, koji se nalazi na Fruškoj gori, a prema podacima Turističke organizacije Novog Sada, tamo su se čuvale od sredine 16. veka, zbog čega je ovaj manastir postao važno mesto poštovanja Svetog Stefana Štiljanovića.
Kako je Sveti Stefan povezan sa Fruškom gorom?
Jedna od zanimljivosti vezanih za ovog svetitelja jeste dugotrajno poštovanje koje je uživao među vernicima.
Sudbina njegovih moštiju takođe je deo ove priče. Tokom Drugog svetskog rata, 1942. godine, prenete su iz manastira Šišatovac u Beograd, kako bi bile sačuvane od uništenja. Prema podacima Turističke organizacije Novog Sada, danas se nalaze u beogradskoj Sabornoj crkvi.
Delio žito gladnima
Među pričama koje se vezuju za Svetog Stefana Štiljanovića posebno se izdvaja ona o deljenju žita gladnom narodu. Ovaj motiv, koji govori o njegovoj dobroti i brizi za siromašne, nije ostao samo deo crkvenog predanja već je dobio i svoje mesto u manastiru Šišatovac na Fruškoj gori.
Prema crkvenom predanju, Stefan Štiljanović bio je srpski despot koji je živeo u teškom vremenu, obeleženom političkim sukobima i osmanskim osvajanjima. U sećanju vernika ostao je kao pravedan vladar, ali i kao čovek koji je pomagao onima koji su se suočavali sa glađu i nemaštinom. Upravo se takva slika njegovog života prenosi kroz prikaz na kojem Stefan deli pšenicu gladnom narodu iz svojih žitnica.
Zanimljivo je da je ovaj prizor ovekovečen na delu poznatog srpskog slikara Arse Teodorovića. On je 1821. godine, prema predlogu šišatovačkog arhimandrita Lukijana Mušickog, naslikao scenu iz žitija Stefana Štiljanovića na zidu manastirske trpezarije. Slika je nosila naziv „Despot Stefan Štiljanović deli žito narodu iz svojih žitnica u svom gradu Šikleušu“, a njen značaj prevazilazi umetničku vrednost. Ona svedoči o tome kako je srpska crkvena i kulturna sredina početkom 19. veka pamtila ovog vladara i koje su osobine smatrane najvažnijim u njegovom svetiteljskom liku.
Njegova supruga izabrala monaški život
Za priču o Svetom Stefanu Štiljanoviću neraskidivo je vezano i ime njegove supruge Jelene, koja se u crkvenom kalendaru pominje i kao Jelisaveta.
Prema crkvenom predanju, nakon Stefanove smrti i događaja koji su povezivani sa njegovim moštima, Jelena je izabrala monaški život. U crkvenom pamćenju ostala je kao Prepodobna Jelena Štiljanović, čiji se spomen obeležava istog dana kao i spomen njenog supruga.
UDARNA VEST.rs (Telegraf.rs)
